اصطلاحات حسابرسی مجموعه واژه‌هایی هستند که حسابرسان برای ارزیابی صورت‌های مالی، شواهد، ریسک‌ها و نتیجه حسابرسی استفاده می‌کنند.
شناخت این اصطلاحات کمک می‌کند گزارش حسابرس را درست بخوانید و مفهوم عباراتی مانند «تحریف بااهمیت»، «شواهد کافی و مناسب» یا «اظهارنظر مشروط» را اشتباه تفسیر نکنید.
حسابرسی فرایندی نظام‌مند برای جمع‌آوری و ارزیابی شواهد درباره اطلاعات مالی است تا حسابرس بتواند درباره صورت‌های مالی اظهارنظر کند.
مهم‌ترین اصطلاحات حسابرسی که باید بدانید
برخی اصطلاحات حسابرسی تقریباً در تمام پرونده‌ها، کاربرگ‌ها و گزارش‌های حسابرسی دیده می‌شوند. تفاوت دقیق این مفاهیم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا واژه‌هایی مانند «ریسک»، «اشتباه» و «تحریف» در حسابرسی معنای فنی دارند.
اصطلاحات | تعریف | کاربرد |
|---|---|---|
شواهد حسابرسی | اطلاعاتی که نتیجه حسابرس بر آن متکی است | اثبات یا رد ادعاهای مالی |
تحریف | اختلاف اطلاعات مالی با واقعیت یا استاندارد مربوط | بررسی اشتباهات صورت‌های مالی |
اهمیت | آستانه اثرگذاری یک اشتباه یا قلم مالی | برنامه‌ریزی و ارزیابی حسابرسی |
ریسک حسابرسی | خطر ارائه نظر نامناسب توسط حسابرس | تعیین حجم و نوع رسیدگی |
کنترل داخلی | فرآیندهای طراحی‌شده برای کاهش خطا و سوءاستفاده | ارزیابی سیستم مالی شرکت |
آزمون کنترل | بررسی عملکرد واقعی کنترل‌های داخلی | سنجش اتکاپذیری کنترل‌ها |
آزمون محتوا | رسیدگی مستقیم به مانده‌ها و معاملات | کشف تحریف‌های مالی |
نمونه‌گیری | بررسی بخشی از جامعه به‌جای کل آن | کاهش حجم رسیدگی |
قضاوت حرفه‌ای | تصمیم کارشناسی حسابرس براساس استاندارد و شواهد | تصمیم‌گیری در موارد پیچیده |
استانداردهای حسابرسی نیز حسابرس را ملزم می‌کنند شواهد «کافی و مناسب» برای پشتیبانی از نتیجه‌گیری خود به‌دست آورد. «کافی بودن» بیشتر به مقدار شواهد و «مناسب بودن» به کیفیت، ارتباط و قابلیت اتکای آن‌ها مربوط است.
شواهد حسابرسی چیست؟
شواهد حسابرسی اطلاعاتی است که حسابرس برای رسیدن به نتیجه و تشکیل مبنای اظهار نظر خود استفاده می‌کند.
فاکتور فروش، قرارداد، صورتحساب بانکی، تاییدیه مشتری، مشاهده موجودی کالا و اطلاعات سیستم حسابداری می‌توانند نمونه‌ای از شواهد حسابرسی باشند.
ریسک حسابرسی چیست؟
ریسک حسابرسی یعنی این احتمال که صورت‌های مالی دارای تحریف بااهمیت باشند اما حسابرس نظر نامناسبی ارائه کند.
سه اصطلاح مهم در این بخش عبارت‌اند از:
ریسک ذاتی: یعنی احتمال ایجاد تحریف، پیش از درنظرگرفتن کنترل‌های داخلی.
برای مثال، برآورد ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول معمولاً ریسک بیشتری از مانده نقد صندوق دارد؛ زیرا قضاوت و برآورد بیشتری در آن وجود دارد.
ریسک کنترل: یعنی این احتمال که کنترل‌های داخلی شرکت نتوانند یک تحریف را به‌موقع پیشگیری یا کشف کنند.
برای نمونه، اگر یک نفر هم فاکتور صادر کند، هم دریافت وجه را ثبت کند و هم مغایرت بانکی را انجام دهد، ضعف تفکیک وظایف می‌تواند ریسک کنترل را افزایش دهد.
ریسک عدم کشف: احتمال آن است که روش‌های حسابرسی نتوانند تحریف موجود را شناسایی کنند.
حسابرس با افزایش حجم آزمون، انتخاب روش مناسب و استفاده از شواهد قابل‌اتکاتر می‌تواند این ریسک را مدیریت کند.
اهمیت و تحریف بااهمیت چه معنایی دارند؟
اهمیت یکی از مهم‌ترین اصطلاحات حسابرسی است.اهمیت یعنی یک اشتباه، حذف یا ارائه نادرست اطلاعات تا چه اندازه می‌تواند بر تصمیم استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی اثر بگذارد. بنابراین هر اشتباه حسابداری الزاماً تحریف بااهمیت نیست.
کنترل داخلی و آزمون‌های حسابرسی
کنترل داخلی شامل سیاست‌ها و فرایندهایی است که برای کاهش اشتباه، سوءاستفاده و گزارشگری مالی نادرست ایجاد می‌شوند.
نمونه‌های ساده کنترل داخلی عبارت‌اند از:
تفکیک وظایف دریافت وجه و ثبت حسابداری
تأیید پرداخت‌ها توسط فرد مجاز
مغایرت‌گیری دوره‌ای حساب بانکی
کنترل سطح دسترسی نرم‌افزار مالی
شماره‌گذاری و کنترل اسناد
شمارش دوره‌ای موجودی کالا
آزمون کنترل چیست؟
آزمون کنترل برای بررسی این موضوع انجام می‌شود که آیا یک کنترل داخلی واقعاً در طول دوره اجرا شده است یا خیر.
مثلاً شرکت ادعا می‌کند تمام پرداخت‌های بالای یک سقف مشخص باید با دو امضا انجام شوند.حسابرس تعدادی پرداخت را انتخاب می‌کند و وجود هر دو تأیید را بررسی می‌کند.
آزمون محتوا چیست؟
آزمون محتوا یا مستقیماً به بررسی مبلغ معاملات، مانده حساب‌ها یا افشاها می‌پردازد.
برای مثال:
تاییدخواهی مانده حساب مشتریان
بررسی فاکتور خرید
تطبیق اسناد پرداخت
شمارش موجودی
بررسی گردش حساب بانکی
محاسبه مجدد استهلاک
اصطلاحات مربوط به گزارش حسابرس
بخش مهمی از اصطلاحات حسابرسی به نتیجه نهایی کار حسابرس مربوط است:
اظهارنظر مقبول
در اظهارنظر مقبول، حسابرس به این نتیجه می‌رسد که صورت‌های مالی، از جنبه‌های بااهمیت، مطابق چارچوب گزارشگری مالی مربوط تهیه شده‌اند.
اظهارنظر مقبول به معنی «بدون هیچ اشتباه بودن» شرکت نیست.
اظهارنظر مشروط
اظهارنظر مشروط زمانی مطرح می‌شود که یک موضوع با اهمیت وجود داشته باشد، اما اثر آن فراگیر نباشد.
اظهارنظر مردود
اگر تحریف‌ها هم بااهمیت و هم فراگیر باشند، ممکن است حسابرس اظهارنظر مردود ارائه کند.
در چنین شرایطی، مشکل فقط به یک بخش محدود صورت‌های مالی مربوط نیست.
عدم اظهار نظر
عدم اظهارنظر معمولاً زمانی مطرح می‌شود که حسابرس نتواند شواهد حسابرسی کافی و مناسب به‌دست آورد و اثر احتمالی موضوع نیز می‌تواند بااهمیت و فراگیر باشد
عدم اظهارنظر با اظهارنظر مردود تفاوت دارد.
در نظر مردود، حسابرس شواهدی برای وجود مشکل اساسی دارد.
در عدم اظهارنظر، محدودیت شواهد مانع رسیدن حسابرس به نتیجه مناسب شده است.
نمونه‌گیری حسابرسی
حسابرس معمولاً تمام اسناد یک شرکت را بررسی نمی‌کند.
نمونه‌گیری یعنی انتخاب بخشی از معاملات یا مانده‌ها به‌گونه‌ای که بتوان درباره جامعه مورد بررسی نتیجه‌گیری کرد.
اندازه نمونه به عواملی مانند ریسک، اهمیت، کیفیت کنترل‌ها و ویژگی‌های جامعه وابسته است.
تفاوت اصطلاحات حسابرسی با حسابداری
حسابداری و حسابرسی ارتباط نزدیکی دارند، اما یک فعالیت نیستند:
حسابرسی | حسابداری |
|---|---|
ارزیابی اطلاعات ثبت‌شده | ثبت و طبقه‌بندی معاملات |
بررسی صورت‌های مالی | تهیه صورت‌های مالی |
مسئولیت حسابرس مستقل | مسئولیت مدیریت واحد تجاری |
ارزیابی قابلیت اتکای اطلاعات | تولید اطلاعات مالی |
معمولاً رسیدگی دوره‌ای | فرایند مستمر |
اصطلاحات حسابرسی را چگونه بهتر یاد بگیریم؟
حفظ کردن تعریف‌ها کافی نیست برای درک واقعی اصطلاحات حسابرسی، هر اصطلاح را با یک سوال عملی مرتبط کنید.
اهمیت: آیا این اشتباه تصمیم استفاده‌کننده را تغییر می‌دهد؟
شواهد حسابرسی: چه مدرکی این ادعا را اثبات می‌کند؟
ریسک حسابرسی: احتمال اشتباه کجاست؟
کنترل داخلی: شرکت چگونه جلوی این اشتباه را می‌گیرد؟
آزمون محتوا: حسابرس چگونه عدد را مستقیماً بررسی می‌کند؟
تحریف: رقم صحیح با رقم گزارش‌شده چه تفاوتی دارد؟
اظهارنظر: نتیجه کل رسیدگی چه اثری بر گزارش حسابرس دارد؟
منابع و شفافیت محتوا
منبع تهیه: تدوین حساب آسیا
