معاملات فصلی (موضوع ماده ۱۶۹ قانون مالیات‌های مستقیم) یک تکلیف قانونی است که بر اساس آن، کلیه اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل گروه اول موظف‌اند جزئیات خریدهای خود، فروش‌ها، قراردادها و سایر معاملات اقتصادی‌شان را در پایان هر فصل (دوره‌های سه‌ماهه) به صورت الکترونیکی به سازمان امور مالیاتی ارسال کنند. هدف اصلی این کار شفاف‌سازی مبادلات اقتصادی و تقابل اطلاعاتی مودیان است و این ارسال اطلاعات، هیچ‌گونه مالیات جدیدی را برای مودی ایجاد نخواهد کرد.

نکته: سامانه ماده 169 در واقع محلی برای ارائه اطلاعات اقتصادی انجام شده است و پرداختی مالیات از این بابت در این سامانه انجام نخواهد شد.

معاملات فصلی (ماده ۱۶۹): فهرست جامع و سه ماهه‌ای از رویدادهای مالی یک کسب‌وکار (شامل خرید، فروش، دارایی‌های خریداری‌شده و هزینه‌ها) است که مودی مکلف است ظرف ۴۵ روز پس از پایان هر فصل از طریق سامانه سازمان امور مالیاتی ارسال کند تا زنجیره معاملات مودیان با یکدیگر تطبیق داده شود.

چرا ارسال معاملات فصلی الزامی است؟ (به زبان ساده)

سازمان امور مالیاتی کشور برای تشخیص دقیق درآمدهای مودیان و راستی‌آزمایی اظهارنامه‌ها، نیاز به رهگیری زنجیره معاملات دارد. با ارسال این فهرست، سازمان متوجه می‌شود که:

  • چه کالایی یا خدمتی را فروخته‌اید (ثبت با کد اقتصادی طرف مقابل).

  • چه اقلامی را خریده‌اید یا چه هزینه‌هایی را متقبل شده‌اید.

  • طرف حساب‌های تجاری شما چه کسانی بوده‌اند تا زنجیره خرید و فروش آن‌ها نیز تطبیق داده شود.

آیا ارسال معاملات فصلی به معنی پرداخت مالیات است؟

خیر! این یک باور نادرست است. سامانه معاملات فصلی (سامانه ماده ۱۶۹) صرفاً بستر گزارش‌دهی و ثبت اطلاعات مربوط به معاملات انجام‌شده است و هیچ تراکنش مالی یا پرداخت مالیاتی (از جمله مالیات بر ارزش افزوده) در آن صورت نمی‌گیرد. هدف از این اقدام تنها ارزیابی شفافیت مبادلات و انطباق آن با گزارش‌های اظهارنامه عملکرد سالانه است.

جدول مهلت ارسال معاملات فصلی در طول سال

بر اساس قانون، مهلت ارسال اطلاعات مذکور ۴۵ روز پس از پایان هر فصل است. جدول زیر تاریخ‌های دقیق دوره‌های سال را نشان می‌دهد:

دوره مالیاتی( فصل )

بازه زمانی اطلاعات

مهلت ارائه در سامانه معاملات فصلی

بهار

۱ فروردین تا ۳۱ خرداد

۱۵ مرداد

تابستان

۱ تیر تا ۳۱ شهریور

۱۵ آبان

پاییز

۱ مهر تا ۳۰ آذر

۱۵ بهمن

زمستان

۱ دی تا ۲۹ اسفند

۱۵ اردیبهشت (سال بعد)

اگر روز چهل‌وپنجم (پایان مهلت) با روزهای تعطیل رسمی (مثل جمعه) همزمان شود، این مهلت تا آخرین ساعت اولین روز کاری پس از تعطیلی تمدید خواهد شد.

تداخل سامانه مودیان با معاملات فصلی

یک سوال بسیار متداول برای مودیان این است: «آیا معاملاتی که در سامانه مودیان ثبت شده‌اند، باید مجدداً در معاملات فصلی گزارش شوند؟»

خیر! طبق قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان، معاملاتی که برای آن‌ها صورت‌حساب الکترونیکی در سامانه مودیان صادر و ثبت شده است، نیازی به ارسال مجدد در سامانه معاملات فصلی ندارند. این تصمیم به منظور جلوگیری از دوباره‌کاری و کاهش حجم کارهای مکرر مودیان اتخاذ شده است. مودیان تنها باید معاملاتی را که خارج از سامانه مودیان انجام شده‌اند (مانند خریدهای غیراصلی یا هزینه‌های خاص فاقد فاکتور الکترونیک) در سامانه ۱۶۹ گزارش کنند.